Informacje ogólne

Zgodnie z założeniami Narodowego Programu Zdrowia na lata 2007-2015 (Cel operacyjny 1: Zmniejszenie rozpowszechniania palenia tytoniu) oraz Programu Ograniczania Zdrowotnych Następstw Palenia na lata 2009 – 2013 (Zadanie 3: Zapobieganie paleniu tytoniu przez dzieci i młodzież – realizacja programów edukacyjnych propagujących modę na niepalenie) Departament Zdrowia Publicznego i Promocji Zdrowia przygotował program edukacji antytytoniowej pt.: „Znajdź właściwe rozwiązanie”.

Program w wersji pilotażowej będzie wprowadzony i realizowany w wybranych szkołach na terenie każdej powiatowej stacji sanitarno-epidemiologicznej w województwie śląskim w II semestrze roku szkolnego 2009/2010.


Program profilaktyki palenia tytoniu “Znajdź właściwe rozwiązanie” adresowany jest do uczniów starszych klas szkoły podstawowej oraz gimnazjum. W tym okresie nauki gwałtownie wzrasta liczba dzieci i młodzieży próbujących po raz pierwszy zapalić papierosa.

Odsetek młodzieży w Polsce rozpoczynającej palenie w wieku:

1. 11 lat i mniej wynosi 13,8 %

2. 12 lat wynosi 9,2 %

3. 13 lat wynosi 9,6 %

4. 14 lat wynosi 11,3 %

5. 15 lat wynosi 9,7 %

Niektórzy młodzi ludzie najpierw palą okazjonalnie, a potem czynią to w regularnych odstępach czasu, wkraczając na drogę pełnego uzależnienia od nikotyny.

Odsetek młodzieży palącej papierosy codziennie zwiększa się wraz z wiekiem:

1. 11 lat wynosi 0,8 %

2. 13 lat wynosi 3,0 %

3. 15 lat wynosi 12,4 %

Codzienne palenie tytoniu przez młodzież wykazuje zróżnicowanie regionalne. Największy odsetek zanotowano w województwie świętokrzyskim - 20, 3 %, a najmniejszy w województwie podkarpackim - 5,1 %3.

Konieczność interwencji w kierunku uchronienia przed inicjacją palenia tytoniu i wejścia w nałóg podyktowana jest również skumulowaniem w tym okresie życia wielu psychospołecznych czynników ryzyka palenia tytoniu, w tym m. in. socjodemograficznych, tj.:

I. wiek i płeć ucznia;

II. status społeczny, stan rodzinny i wykształcenie rodziców;

III. problemy wieku dojrzewania;

IV. czynniki środowiskowe;

V. czynniki interpersonalne (palenie rodziców, rodzeństwa, rówieśników, zachowanie grup rówieśniczych, więzi społeczne);

VI. normy i obyczaje środowiskowe, w tym reakcje rodziców na palenie tytoniu przez dziecko;

VII. dostępność wyrobów tytoniowych.


W ostatnich latach zwiększa się znaczenie roli szkolnych programów profilaktycznych, w tym profilaktyki palenia tytoniu.

Poradniki z programami profilaktyki palenia tytoniu przeznaczone dla szkół, wydane w latach 1996-2000 ze środków Ministerstwa Zdrowia w ramach realizacji Programu Ograniczania Zdrowotnych Następstw Palenia Tytoniu, spotkały się z pozytywnym przyjęciem przez nauczycieli, pedagogów, pracowników promocji zdrowia, a także dyrektorów szkół podejmujących trud realizacji zadań w zakresie tworzenia szkoły wolnej od dymu tytoniowego.

Stało się to zachętą do nawiązania efektywnej współpracy inicjatorów reprezentujących sektor zdrowia publicznego z psychologami i pedagogami wypracowującymi proponowane zajęcia warsztatowe.

Biorąc pod uwagę specyficzne uwarunkowania palenia tytoniu przez uczniów starszych klas szkół podstawowych i gimnazjów autorzy poradnika koncentrują się głównie na psychospołecznych mechanizmach kształtujących postawy i zachowania.

Program może być realizowany przez nauczycieli, pedagogów, a także przygotowanych liderów młodzieżowych. Prowadzanie zajęć programowych z udziałem liderów zalecane jest w klasach gimnazjalnych.

W pierwszym rozdziale omówiono przebieg procesu uzależnienia od nikotyny, psychospołeczne czynniki ryzyka inicjacji palenia tytoniu i ogólne zalecenia programowe.

Drugi rozdział zawiera propozycje zajęć warsztatowych, w których położono główny nacisk na uczenie rozpoznawania sytuacji usposabiających do podjęcia palenia, a przede wszystkim na rozwijanie umiejętności radzenia sobie z okolicznościami zwiększającymi ryzyko palenia tytoniu.

W zależności od potrzeb, szkoła może modyfikować oraz rozwijać zajęcia prowadzone z młodzieżą oraz rodzicami uczniów.

W realizacji programu należy zwrócić uwagę na te uwarunkowania palenia tytoniu przez młodzież w danej szkole, które mogą być pomocne przy programowaniu działań edukacyjnych w danej szkole.

Celem głównym programu jest zapobieganie paleniu tytoniu wśród uczniów starszych klas szkół podstawowych i gimnazjum.

Cele szczegółowe:

•    Integracja grupy. Wyróżnienie liderów. Uzasadnienie i wzmocnienie postaw zobowiązujących do nie palenia.

•    Ukazanie funkcjonowania ludzkiego organizmu i jego potrzeb, a przede wszystkim konieczność odpowiedniego odżywiania i czystego powietrza .

•    Przekazanie wiadomości o zachowaniach asertywnych, uczenie się rozpoznawania swych zachowań oraz uświadomienie mechanizmów nacisku grupowego wraz z nauczeniem się sposobów odmowy.

•    Uczenie rozpoznawania odczuć przeżywanych w sytuacjach trudnych, uświadomienie mechanizmów konfliktu, jak również uczenie umiejętności radzenia sobie z problemami.

•    Uczenie umocnienia poczucia własnej wartości w zbudowaniu pozytywnego myślenia o sobie i kształtowania ważnych umiejętności w kontaktach z ludźmi.